รายงานความก้าวหน้า การส่งเสริมการนำวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรมเพื่อเพิ่มศักยภาพธุรกิจชุมชน (Building Community Enterprise: BCE) ประจำปี 2569

โครงการ การยกระดับการผลิตลูกพันธุ์ปลาน้ำจืดจากท้องถิ่นสู่สากล กลุ่มเกษตรกรผู้เพาะพันธุ์ปลาน้ำจืด บ้านดอนสุริเยศ ต.ยางน้อย อ.โกสุมพิสัย จ.มหาสารคาม

การดำเนินการของโครงการมีวัตถุประสงค์เพื่อ

        1) เพื่อเพิ่มศักยภาพการผลิตลูกปลาน้ำจืดให้ได้มาตรฐานความปลอดภัยต่อผู้ผลิต ผู้บริโภค และสิ่งแวดล้อม โดยการปฏิบัติทางการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำที่ดีสำหรับฟาร์มเพาะพันธุ์ปลาน้ำจืด (GAP)

        2) เพื่อยกระดับผู้ประกอบการเพาะพันธุ์ปลาน้ำจืดแบบครบวงจรทั้งกระบวนการผลิต คุณภาพสินค้า รูปแบบผลิตภัณฑ์ที่หลากหลายและทันสมัย สร้างแบรนด์ให้กับสินค้า ออกแบบโลโก้ การบรรจุและการขนส่งให้ทันสมัย ลูกปลาปลอดภัยและสุขภาพดี และสามารถแข่งขันทางการตลาดได้ รวมถึงการแปรรูปสินค้าสัตว์น้ำเพื่อเพิ่มมูลค่า

        3) เพื่อพัฒนาศักยภาพและความสามารถในการแข่งขันทางการตลาดให้สอดคล้องกับความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน ทั้งตลาดออนไลน์และออฟไลน์ การจัดกิจกรรมส่งเสริมทางการตลาด และการขับเคลื่อนให้เกิดความยั่งยืนทางการตลาด ตลอดจนสร้างเครือข่ายในการผลิตและการจำหน่ายให้มีความเข้มแข็งทั้งภายในชุมชน และนอกชุมชน

กิจกรรมที่โครงการได้ดำเนินการไปแล้วมีดังนี้

1. การประชุมเพื่อเตรียมความพร้อมและวางแผนในการดำเนินกิจกรรมโครงการในปีงบประมาณ 2569 ในวันที่ 27 มีนาคม 2569 ซึ่งผลการประชุมแนวทางการพัฒนาการผลิต การจัดการฟาร์ม และการตลาดของสมาชิกในกลุ่มมีดังนี้

          1.1 เกษตรกรมีความต้องการพัฒนาการผลิตพันธุ์ปลาชนิดใหม่ที่ไม่เคยมีการเพาะพันธุ์ในชุมชนมาก่อน เช่น ปลาหลด ปลาหมูค้อ ปลากะโห้ และปลาสังกะวาด เป็นต้น ซึ่งวางแผนจะดำเนินการถ่ายทอดเทคโนโลยีระหว่างเดือนพฤษภาคมถึงเดือนกรกฎาคม 2569

          1.2 เกษตรกรมีความต้องการเดินทางไปศึกษาดูงานเกี่ยวกับการเพาะพันธุ์และอนุบาลปลาหลด เนื่องจากปัจจุบันมีความต้องการทางการตลาดสูง จึงวางแผนนำเกษตรกเข้าศึกษาดูงานที่ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงน้ำจืดร้อยเอ็ด จังหวัดร้อยเอ็ด ในช่วงเดือนมิถุนายน 2569

          1.3  เกษตรกรบางฟาร์มมีปัญหา เรื่อง ประสิทธิภาพในการใช้ฮอร์โมนเพาะพันธุ์ปลาลดลง ทำให้ผลผลิตลดต่ำลง ต้องการให้ช่วยตรวจสอบและแก้ไขปัญหา

1.4 จากการที่เกษตรกรผู้ร่วมโครงการทุกฟาร์มสามารถเพาะพันธุ์ปลานอกฤดู (ฤดูหนาว ระหว่างเดือนธันวาคมถึงเดือนมีนาคม) เช่น ปลากดเหลือง ปลาชะโอน ปลากาดำ ปลาไน ปลาตะเพียนขาว ปลาหมอไทย เป็นต้น ถึงแม้ว่าผลผลิตที่ได้จะน้อยกว่าฤดูกาลปกติแต่ก็สามารถผลิตลูกปลาเพื่อจำหน่ายได้

1.5 เนื่องจากผลกระทบเรื่องค่าพลังงานแพงขึ้น ทำให้ปัจจัยการผลิตทุกอย่างราคาแพงขึ้น ส่งผลให้ต้นทุนการผลิตเพิ่มขึ้น ปัจจุบันเกษตรกรยังไม่ปรับราคาลูกพันธุ์ปลาได้ เนื่องจากสภาพอากาศที่ร้อนมากและแห้งแล้งทำให้ขาดแคลนน้ำ ทำให้ความต้องการของลูกค้าที่จะซื้อลูกพันธุ์ปลามีจำนวนน้อยลง เนื่องจากอยู่นอกฤดูกาลและสภาพแวดล้อมไม่เหมาะสม เกษตรกรจึงต้องการความช่วยเหลือ เรื่อง การขยายตลาดในช่วงฤดูหนาวและฤดูร้อน ถึงแม้จะไม่มีปัญหาด้านการตลาดในช่วงฤดูฝน ตั้งแต่เดือนพฤษภาคมถึงเดือนตุลาคมของทุกปี

1.6 ในปี2569 ได้เกษตรกรที่จะร่วมพัฒนาฟาร์มให้ได้มาตรฐาน GAP จำนวน 4 ฟาร์ม ได้แก่

                    1.6..1 ฟาร์มแม่รำไพ

                    1.6..2 ธนภัทรฟาร์ม

                    1.6.3 ป. ปลาฟาร์มเกษตร

                    1.6.4 ณัฐพงศ์ฟาร์ม

          เพิ่มจากเกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการในปีงบประมาณ 2568 ที่ผ่านมา จำนวน 4 ฟาร์ม

                    1.6.5 ธิดาแฝดสามฟาร์ม

                    1.6.6 ยงยุทธฟาร์ม

                    1.6.7 ศรีแพนฟาร์ม

                    1.6.8 บุญโฮมฟาร์ม

2. การสำรวจและเก็บข้อมูลการดำเนินกิจการของฟาร์มผลิตลูกพันธุปลาน้ำจืดบ้านดอนสุริเยศและบ้านยางน้อย การจัดการฟาร์ม เพื่อประเมินศักยภาพด้านการตลาดและจัดจำหน่ายของฟาร์ม โดยการสัมภาษณ์และแบบสอบถาม ในวันที่ 6-7 เมษายน 2569 โดยทำการสัมภาษณ์เกษตรกรจำนวน 8 ราย เพื่อนำข้อมูลที่ได้มาประเมินศักยภาพการตลาดและแนวทางในการพัฒนาการตลาดของฟาร์มเพาะพันธุ์ปลาน้ำจืด เพื่อจัดทำแผนการตลาดเชิงรุกและแผนพัฒนาการผลิตลูกพันธุ์ปลาน้ำจืดครบวงจรให้มีคุณภาพตามมาตรฐาน ตลอดจนการขยายเครือข่ายความร่วมมือด้านการตลาดและการผลิตต่อไป

          3. กิจกรรมการศึกษาดูงาน

          ในวันที่ 9 มิถุนายน 2569 ได้นำเกษตรกรจำนวน 10 ราย ไปศึกษาดูงานเกี่ยวกับการเพาะพันธุ์และการเลี้ยงปลาหลดไทย ณ ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงน้ำจืดร้อยเอ็ด อำเภอธวัชบุรี จังหวัดร้อยเอ็ด และการจัดการฟาร์มตามมาตรฐาน GAP และการจัดการฟาร์มเลี้ยงและเพาะพันธุ์สัตว์น้ำครบวงจร ณ หนองอางฟาร์ม อำเภอเมือง จังหวัดร้อยเอ็ด ซึ่งเกษตรกรผู้ร่วมโครงการได้เรียนรู้เกี่ยวกับการเพาะพันธุ์ การคัดพ่อแม่พันธุ์ การฉีดฮอร์โมนกระตุ้นการเจริญของไข่และน้ำเชื้อ การอนุบาล การเลี้ยง และการเตรียมอาหารสำหรับพ่อแม่พันธุ์ปลาหลด เช่น ไรแดง และไส้เดือนดิน ณ ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงน้ำจืดร้อยเอ็ด และได้เรียนรู้เกี่ยวกับการเลี้ยงและเพาะพันธุ์ปลาน้ำจืด เช่น ปลากระโห้ ปลาจาละเม็ดน้ำจืด ปลาจีน การจัดการบ่อตกปลา และการจัดการร้านอาหารภายในฟาร์ม รวมถึงแนวทางการจัดการฟาร์มให้ได้มาตรฐาน GAP ซึ่งเกษตรกรได้รับความรู้และแนวทางในการจัดการฟาร์มได้เป็นอย่างดี

          4. กิจกรรมการพัฒนาการเพาะพันธุ์ปลาชนิดใหม่เพื่อเพิ่มทางเลือกและเพิ่มมูลค่าของสินค้าลูกพันธุ์ปลา

                    4.1 ในวันที่ 12 มิถุนายน ได้จัดอบรมการคำนวณการใช้ฮอร์โมนซินนาแฟกซ์ (Cinnafact) สำหรับกระตุ้นการเจริญของไข่และน้ำเชื้ออสุจิ เพราะยังมีเกษตรกรบางส่วนได้ซื้อฮอร์โมนที่ผ่านการเจือจางของผู้ค้าในราคาขวดละ 150 บาท ซึ่งต้องซื้อเดือนละหลายขวดทำให้ต้นทุนการผลิตสูงขึ้นเกินความจำเป็น เพราะถ้าหากเกษตรกรสามารถซื้อฮอร์โมนมาเจือจางเองจะลดต้นทุนการผลิตได้ 50% โดยจากการวิเคราะห์ต้นทุนและราคาของฮอร์โมนที่ไม่ผ่านการเจือจาง ในราคา 2,500 บาท แต่เมื่อเจือจางตามสูตรที่มีผู้นำมาจำหน่ายจะขายได้ทั้งหมด 5,000 บาท ซึ่งหากเกษตรกรสามารถเจือจางได้เอง จะลดต้นทุนได้ขวดละ 2,500 บาท ซึ่งในแต่ละปีเกษตรกรแต่ละรายจะมีต้นทุนเกี่ยวกับฮอร์โมนปีละไม่น้อยกว่า 30,000-50,000 บาท นอกจากนี้ยังได้อบรมการคำนวณฮอร์โมนในการฉีดปลาที่ถูกต้อง ทำให้ลดการใช้ฮอร์โมนจากการฉีดโดยการกะประมาณความเข้มข้นฮอร์โมนที่ต้องใช้ในการฉีดปลาแต่ละชนิดที่มีความต้องการฮอร์โมนไม่เท่ากันในการกระต้นพัฒนาการของเซลล์สืบพันธุ์ ในการอบรมครั้งนี้มีเกษตรกรเข้าร่วม 6 ราย

4.2 ในวันที่ 20 มิถุนายน 2569 ได้นำพ่อแม่พันธุ์ปลาหลดไทย ปลาหลดจุด (ปลาหลดเวียดนาม) และปลารากกล้วย (ตามความต้องการของเกษตรกร) ชนิดละ 30 คู่ เพื่อนำไปเป็นพ่อแม่พันธุ์สำหรับสาธิตให้เกษตรกรเพาะพันธุ์ปลา ณ ธิดาแฝดสามฟาร์ม และมีเกษตรกรจำนวน 5 ราย ฝากซื้อพ่อแม่พันธุ์เพื่อเตรียมเพาะพันธุ์ภายในฟาร์ม แต่ระหว่างพักเพื่อปรับสภาพปลา ปลารากกล้วยทั้งหมดได้ตายลงจากการติดเชื้อจึงยังไม่ได้ทำการเพาะพันธุ์ปลา

4.3 ในวันที่ 27 มิถุนายน 2569 อบรมการเพาะพันธุ์ปลาหลดไทยและปลาหลดเวียดนาม เป็นการถ่ายทอดเทคโนโลยีการใช้/คำนวณฮอร์โมน การคัดพ่อแม่พันธุ์ การฉีดฮอร์โมน และการอนุบาลลูกปลา ซึ่งเกษตรกรสามารถเพาะพันธุ์ปลาหลดได้ประสบความสำเร็จ สามารถอนุบาลลูกปลาได้ และคาดว่าจะสามารถจำหน่ายให้แก่ลูกค้าหลังอนุบาลเป็นเวลา 1 เดือน มีเกษตรกรเข้าร่วมอบรม 7 ราย

นอกจากนี้ยังได้นำพ่อแม่พันธุ์ปลาคาร์ปเพื่อนำมาสาธิตการเพาะพันธุ์ เนื่องจากมีเกษตรกรบางส่วนต้องการเพาะพันธุ์ปลาสวยงาม เพื่อเป็นทางเลือกให้ลูกค้าและเพิ่มมูลค่าสินค้าลูกพันธุ์ปลาที่มีราคาสูงขึ้น

4.4 ในวันที่ 4 กรกฎาคม 2569 อบรมการเพาะพันธุ์ปลาคาร์ป เป็นการถ่ายทอดเทคโนโลยีการใช้/คำนวณฮอร์โมน การคัดพ่อแม่พันธุ์ การฉีดฮอร์โมน การอนุบาลลูกปลา และการเลี้ยงปลาคาร์ป ซึ่งเกษตรกรสามารถเรียนรู้ได้เร็วมาก เพราะมีการจัดการคล้ายกับการเพาะและอนุบาลลูกปลาไนที่มีการเพาะพันธุ์เป็นประจำอยู่แล้ว เพียงแต่ยังไม่เคยเพาะพันธุ์ปลาชนิดนี้มาก่อน และมีบางอย่างที่การจัดการแตกต่างกัน มีเกษตรกรเข้าร่วมอบรม 6ราย

          5. การเตรียมอาหารมีชีวิตให้ลูกปลาและพ่อแม่พันธุ์ปลา

          จากการที่เกษตรกนได้ศึกษาดูงาน ณ ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงน้ำจืดร้อยเอ็ด ทำให้สนใจในการเลี้ยงไรแดงเพื่ออนุบาลลูกปลาวัยอ่อน และเลี้ยงไส้เดือนน้ำเพื่อเลี้ยงพ่อแม่พันธุ์ปลาหลดและปลารากกล้วย จึงได้ถ่ายทอดเทคนิคการเลี้ยงไรแดงและไส้เดือนน้ำ ขณะนี้มีเกษตรกร 4 ราย ที่เลี้ยงไรแดงและไส้เดือนนี้สำหรับเลี้ยงปลาได้เอง

รายงาน ณ วันที่ 5 กรกฎาคม 2569 ใช้งบประมาณไปแล้วทั้งสิ้น 95,000 บาท (แปดหมื่นห้าพันบาทถ้วน)

รายงานความก้าวหน้า การส่งเสริมการนำวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรมเพื่อเพิ่มศักยภาพธุรกิจชุมชน (Building Community Enterprise: BCE) ประจำปี 2569

โครงการ การยกระดับการผลิตลูกพันธุ์ปลาน้ำจืดจากท้องถิ่นสู่สากล กลุ่มเกษตรกรผู้เพาะพันธุ์ปลาน้ำจืด บ้านดอนสุริเยศ ต.ยางน้อย อ.โกสุมพิสัย จ.มหาสารคาม

การดำเนินการของโครงการมีวัตถุประสงค์เพื่อ

        1) เพื่อเพิ่มศักยภาพการผลิตลูกปลาน้ำจืดให้ได้มาตรฐานความปลอดภัยต่อผู้ผลิต ผู้บริโภค และสิ่งแวดล้อม โดยการปฏิบัติทางการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำที่ดีสำหรับฟาร์มเพาะพันธุ์ปลาน้ำจืด (GAP)

        2) เพื่อยกระดับผู้ประกอบการเพาะพันธุ์ปลาน้ำจืดแบบครบวงจรทั้งกระบวนการผลิต คุณภาพสินค้า รูปแบบผลิตภัณฑ์ที่หลากหลายและทันสมัย สร้างแบรนด์ให้กับสินค้า ออกแบบโลโก้ การบรรจุและการขนส่งให้ทันสมัย ลูกปลาปลอดภัยและสุขภาพดี และสามารถแข่งขันทางการตลาดได้ รวมถึงการแปรรูปสินค้าสัตว์น้ำเพื่อเพิ่มมูลค่า

        3) เพื่อพัฒนาศักยภาพและความสามารถในการแข่งขันทางการตลาดให้สอดคล้องกับความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน ทั้งตลาดออนไลน์และออฟไลน์ การจัดกิจกรรมส่งเสริมทางการตลาด และการขับเคลื่อนให้เกิดความยั่งยืนทางการตลาด ตลอดจนสร้างเครือข่ายในการผลิตและการจำหน่ายให้มีความเข้มแข็งทั้งภายในชุมชน และนอกชุมชน

กิจกรรมที่โครงการได้ดำเนินการไปแล้วมีดังนี้

1. การประชุมเพื่อเตรียมความพร้อมและวางแผนในการดำเนินกิจกรรมโครงการในปีงบประมาณ 2569 ในวันที่ 27 มีนาคม 2569 ซึ่งผลการประชุมแนวทางการพัฒนาการผลิต การจัดการฟาร์ม และการตลาดของสมาชิกในกลุ่มมีดังนี้

          1.1 เกษตรกรมีความต้องการพัฒนาการผลิตพันธุ์ปลาชนิดใหม่ที่ไม่เคยมีการเพาะพันธุ์ในชุมชนมาก่อน เช่น ปลาหลด ปลาหมูค้อ ปลากะโห้ และปลาสังกะวาด เป็นต้น ซึ่งวางแผนจะด้เนินการถ่ายทอดเทคโนโลยีระหว่างเดือนพฤษภาคมถึงเดือนกรกฎาคม 2569

          1.2 เกษตรกรมีความต้องการเดินทางไปศึกษาดูงานเกี่ยวกับการเพาะพันธุ์และอนุบาลปลาหลด เนื่องจากปัจจุบันมีความต้องการทางการตลาดสูง จึงวางแผนนำเกษตรกเข้าศึกษาดูงานที่ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงน้ำจืดร้อยเอ็ด จังหวัดร้อยเอ็ด ในช่วงเดือนพฤษภาคม 2569

          1.3  เกษตรกรบางฟาร์มมีปัญหา เรื่อง ประสิทธิภาพในการใช้ฮอร์โมนเพาะพันธุ์ปลาลดลง ทำให้ผลผลิตลดต่ำลง ต้องการให้ช่วยตรวจสอบและแก้ไขปัญหา

1.4 จากการที่เกษตรกรผู้ร่วมโครงการทุกฟาร์มสามารถเพาะพันธุ์ปลานอกฤดู (ฤดูหนาว ระหว่างเดือนธันวาคมถึงเดือนมีนาคม) เช่น ปลากดเหลือง ปลาชะโอน ปลากาดำ ปลาไน ปลาตะเพียนขาว ปลาหมอไทย เป็นต้น ถึงแม้ว่าผลผลิตที่ได้จะน้อยกว่าฤดูกาลปกติแต่ก็สามารถผลิตลูกปลาเพื่อจำหน่ายได้

1.5 เนื่องจากผลกระทบเรื่องค่าพลังงานแพงขึ้น ทำให้ปัจจัยการผลิตทุกอย่างราคาแพงขึ้น ส่งผลให้ต้นทุนการผลิตเพิ่มขึ้น ปัจจุบันเกษตรกรยังไม่ปรับราคาลูกพันธุ์ปลาได้ เนื่องจาสภาพอากาศที่ร้อนมากและแห้งแล้งทำให้ขาดแคลนน้ำ ทำให้ความต้องการของลูกค้าที่จะซื้อลูกพันธุ์ปลามีจำนวนน้อยลง เนื่องจากอยู่นอกฤดูกาลและสภาพแวดล้อมไม่เหมาะสม เกษตรกรจึงต้องการความช่วยเหลือ เรื่อง การขยายตลาดในช่วงฤดูหนาวและฤดูร้อน ถึงแม้จะไม่มีปัญหาด้านการตลาดในช่วงฤดูฝน ตั้งแต่เดือนพฤษภาคมถึงเดือนตุลาคมของทุกปี

1.6 ในปี2569 ได้เกษตรกรที่จะร่วมพัฒนาฟาร์มให้ได้มาตรฐาน GAP จำนวน 4 ฟาร์ม ได้แก่

                    1.6..1 ฟาร์มแม่รำไพ

                    1.6..2 ธนภัทรฟาร์ม

                    1.6.3 ป. ปลาฟาร์มเกษตร

                    1.6.4 ณัฐพงศ์ฟาร์ม

          เพิ่มจากเกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการในปีงบประมาณ 2568 ที่ผ่านมา จำนวน 4 ฟาร์ม

                    1.6.5 ธิดาแฝดสามฟาร์ม

                    1.6.6 ยงยุทธฟาร์ม

                    1.6.7 ศรีแพนฟาร์ม

                    1.6.8 บุญโฮมฟาร์ม

2. การสำรวจและเก็บข้อมูลการดำเนินกิจการของฟาร์มผลิตลูกพันธุปลาน้ำจืดบ้านดอนสุริเยศและบ้านยางน้อย การจัดการฟาร์ม เพื่อประเมินศักยภาพด้านการตลาดและจัดจำหน่ายของฟาร์ม โดยการสัมภาษณ์และแบบสอบถาม ในวันที่ 6-7 เมษายน 2569 โดยทำการสัมภาษณ์เกษตรกรจำนวน 8 ราย เพื่อนำข้อมูลที่ได้มาประเมินศักยภาพการตลาดและแนวทางในการพัฒนาการตลาดของฟาร์มเพาะพันธุ์ปลาน้ำจืด เพื่อจัดทำแผนการตลาดเชิงรุกและแผนพัฒนาการผลิตลูกพันธุ์ปลาน้ำจืดครบวงจรให้มีคุณภาพตามมาตรฐาน ตลอดจนการขยายเครือข่ายความร่วมมือด้านการตลาดและการผลิตต่อไป